PABLO NERUDA

 
KTO:
       poeta
NARODOWOŚĆ:
       chilijska
URODZONY:
       12 lipca 1904, Parral (Chile)
ZMARŁ:
       23 września 1973, Santiago
DZIEŁA:
      ”Pieśń świąteczna” (1921) – wiersz
      ”Rzecz o zmierzchu” (1923) – zbiór wierszy
      ”Dwadzieścia wierszy o miłości i jedna pieśń rozpaczy” (1924) – zbiór wierszy
      ”Ryzyko człowieka nieśmiertelnego” (1926) – zbiór wierszy
      ”Pobyt na ziemi I” (1933) – zbiór wierszy
      ”Pobyt na ziemi II” (1933) – zbiór wierszy
      ”Pobyt na ziemi III” (1936)
      ”Pieśń powszechna” (1950) – zbiór wierszy
      ”Księga pytań”
Z UZASADNIENIA NAGRODY NOBLA (1971):
      Otrzymał ją za „poezję, która z nadzwyczajną siłą wyrażała los całego kontynentu”.

FAKTY Z ŻYCIORYSU:

       Ricardo Eliecer Nefiali Reyes Besualto użył po raz pierwszy pseudonimu Pablo Neruda, kiedy w 1920 r. opublikował swoje debiutanckie wiersze w chilijskim czasopiśmie „Selva Austral”. Był synem urzędnika kolejowego i nauczycielki, która zmarła, gdy był niemowlęciem. Wychowywany przez ojca i macochę w miasteczku Temuco, bardzo szybko zetknął się z książkami Lautramonta, Rimbauda i Victora Hugo, pod wpływem których w dziesiątym roku życia zaczął pisać własne poezje. Pseudonimu używał ze względu na rodzinę, która niechętnym okiem patrzyła na jego próby poetyckie. W 1921 r. Neruda rozpoczął studia w lnstytucie Pedagogicznym w Santiago i wkrótce – za wiersz „Pieśń świąteczna” – otrzymał pierwszą nagrodę na konkursie poetyckim zorganizowanym przez federację studentów chilijskich. Dzięki sprzedaniu praw autorskich do tego utworu, poeta mógł w 1923 r. sfinansować wydanie swojego pierwszego zbiorku wierszy „Rzecz o zmierzchu”. Otrzymał on tak dobre recenzje, że z wydaniem następnego nie było kłopotów i w 1924 r. ukazało się „Dwadzieścia wierszy o miłości i jedna pieśń rozpaczy” – utwór, którego erotyczny charakter jednych zaszokował, drugich zachwycił, a poecie przyniósł rozgłos na kontynencie. Jego popularność ugruntował kolejny tomik „Ryzyko człowieka nieśmiertelnego” (1926), gdzie twórca odszedł od tradycyjnej poetyki na rzecz eksperymentów formalnych, w których znać wpływ surrealistów.

       W latach 1927-33 Neruda przebywał jako konsul chilijski w Birmie, na Cejlonie, w Indiach, Japonii i innych krajach Azji. Owocem pobytu na Dalekim Wschodzie było małżeństwo z Holenderką z wyspy Bali oraz wydanie w 1933 r. zbioru wierszy „Pobyt na ziemi I”, w których oddalony od rodzinnego kraju twórca dał wyraz swojemu opuszczeniu i samotności. Jego oscylujące między snem a jawą poetyckie wizje świata zawarte w tym tomie  nazwał „geologią mistyczną, planetą w stanie fermentacji i kiełkowania wszystkiego; pierwotnym tworzywem”. W 1933 r. Neruda wyjechał do Buenos-Aires, w roku następnym do Barcelony, a potem do Madrytu gdzie pełnił funkcję konsula. Tam też wydał zbiór poetycki „Pobyt na ziemi II” oraz redagował wspólnie z m.in. Federico Garcią Lorcą pismo „El Cabalo verde pasa la poesia („Zielony koń dla poezji”). W 1936 – roku rozwodu i drugiego ślubu poety, roku wybuchu wojny domowej w Hiszpanii – tworczość Nerudy nabiera coraz bardziej politycznego charakteru. Świadczy o tym kolejny tomik „Pobyt na ziemi III”, a zwłaszcza włączony doń poemat „Hiszpania w sercu”, o którym Garcia Lorca powiedział, że „jest bliższy krwi niż atramentowi”, i który żołnierze republikańscy czytali w okopach.

       W 1937 r. Neruda odwołany został z Hiszpanii po tym jak, nie mając pełnomocnictw, wyraził poparcie władz chilijskich d1a rządu republikańskiego. Z kolejną misją wysłany został do Paryża, gdzie pomagał uchodźcom hiszpańskim emigrować do Chile. Po powrocie do ojczyzny w 1944 r. zajął się działalnością polityczną. Został senatorem, ale w 1946 r. – po tym jak nazwał prezydenta Chile „marionetką USA” – musiał uciekać z kraju. Na emigracji w Meksyku wydał w 1950 r. swoje monumentalne dzieło, składającą się z 340 wierszy „Pieśń powszechną”, do której ilustracje wykonali malarze meksykańscy: Diego Rivera i David Alfardo Siqueiros. Kulminacją tej opisującej przyrodę i dzieje całej Ameryki Południowej epopei poetyckiej, której celem miało być odbudowanie tożsamości kulturowej Latynosów, jest apoteoza komunizmu, Stalina i Armii Czerwonej. Utwór został w Chile oficjalnie zakazany, a nielegalnie rozpowszechniała go partia komunistyczna. Poeta stał się ulubieńcem mass-mediów we wszystkich krajach realnego socjalizmu. W 1950 r. otrzymał Międzynarodową Nagrodę Pokoju, a w 1953 r. Leninowską Nagrodę Pokoju.

       Kiedy po siedmiu latach, w Chile nastała polityczna odwilż, Neruda powrócił do kraju. W 1970 r. był faworytem komunistów na stanowisko prezydenta Chile, ale kiedy jego partia poparła kandydata socjalistycznego – Salvadora Allende, poeta ustąpił swojemu rywalowi, który po zwycięstwie wyborczym mianował go ambasadorem we Francji. W roku następnym Pablo Neruda uhonorowany został literacką Nagrodą Nobla za „poezję, która z nadzwyczajną siłą wyrażała los całego kontynentu”. Podczas odczytu noblowskiego poeta powiedział, że jego twórczość zawsze była próbą przezwyciężenia nie opuszczającego go poczucia samotności. Przyznanie nagrody Nerudzie zostało przyjęte na świecie z mieszanymi uczuciami. Twierdzono, że jest to decyzja polityczna, która miała zatrzeć złe wrażenie, jakie wywołało wśród rządów krajów socjalistycznych wyróżnienie rok wcześniej antykomunistycznego . Podobnie niejednoznacznie oceniana jest cała twórczość poety. Jedni widzą w niej poetycką odkrywczość, językową energię, zmysłowość i rozmiłowanie w konkrecie; drudzy – propagandę, demagogię i nieszczerość, a w najlepszym wypadku – naiwność. Chilijski poeta Fernado Alegria apelował już w 1962 r., aby oddzielić czystą poezję Nerudy od jego politycznych wyskoków. Jorge Luis Borges nazwał go wyjątkowo podłym człowiekiem i wyjątkowo dobrym poetą. Faktem jest, że twórczość Nerudy miała wielki wpływ na ukształtowanie się literatury latynoamerykańskiej. Neruda zmarł w 1973 r. – dwanaście dni po zamachu stanu Augusto Pinocheta. Jego pogrzeb zamienił się w wielką demonstrację polityczną. W 1974 r. wydano pośmiertnie ostatni tomik poety „Księga pytań”.

Wiersze