JAROSLAV SEIFERT

 
KTO:
       poeta
NARODOWOŚĆ:
       czeska
URODZONY:
      23 września 1901, Żiżkov k. Pragi
ZMARŁ:
       10 stycznia 1986, Praga
DZIEŁA:
      ”Miasto we łzach” (1921) – tomik poetycki
      ”Sama miłość” (1923) – tomik poetycki
      ”Na faladch radiotelegrafu” (1925) – tomik poetycki
      ”Słowik śpiewa marnie” (1926) – tomik poetycki
      ”Gołąb pocztowy” (1929) – tomik poetycki
      ”Osiem dni” (1937) – elegia
      ”Jabłko z podołka” (1933) – tomik poetycki
      ”Ręce Wenus” (1936) – tomik poetycki
      ”Żegnaj, wiosno” (1937) – tomik poetycki
      ”Poszedł w świat ubogi malarz” (1949) – tomik poetycki
      ”Pieśń o Wiktorce” (1950) – tomik poetycki
      ”Mozart w Pradze” (1951) – tomik poetycki
      ”Petrin” (1951) – tomik poetycki
      ”Mama” (1954) – tomik poetycki
      ”Chłopiec i gwiazdy” (1956) – tomik poetycki
      ”Ubrana w światło (1940) – tomik poetycki
      ”Wachlarz Boźeny Niemcowej” (1940) – tomik poetycki
      ”Kamienny most” (1941) – tomik poetycki
      ”Hełm ziemi” (1945) – tomik poetycki
      ”Koncert na wyspie” (1965) – tomik poetycki
      ”Kometa Halleya” (1967) – tomik poetycki
      ”Odlewanie dzwonów” (1967) – tomik poetycki
      ”Pomnik moru” (1971) – tomik poetycki
      ”Parasol z Piccadilly” (1979) – tomik poetycki
      ”Być poetą” (1983) – tomik poetycki
      ”Wszystkie skarby świata” (1981) – książka wspomnieniowa

Z UZASADNIENIA NAGRODY NOBLA:
      Otrzymał ją za „przenikniętą zmysłowością, otwartością i bogactwem kreatywnej fantazji, która daje obraz ludzkiej niezłomności i wielostronności”.

FAKTY Z ŻYCIORYSU:

       Jaroslav Seifert pochodził z czeskiej rodziny robotniczej. Nigdy nie ukończył szkoly, sam zajmował się własnym kształceniem; interesowała go głównie literatura, muzyka i języki obce. Już w wieku lat 20 mógł się pochwalić, że był redaktorem kilku nieperiodycznych wydawnictw oraz tłumaczem literatury francuskiej i rosyjskiej. Pisał także poezję. Pod koniec I wojny światowej Seifert związał się z partią komunistyczną i jej organami prasowymi: „Rude pravo” i „Rovnost”. W 1920 r. założył awangardowe Stowarzyszenie Artystyczne „Dziewięćsił”, które pozostawało pod wpływem twórczości francuskiego poety Guillaume’a Apollinaire’a oraz dadaistów. W ramach tej grupy Seifert redagował czasopismo „Dziewięćsił” i „Disk”, a w latach 1922-25 pismo satyryczne „Śrśatec”. Debiutował jako poeta proletariacki w 1921 r. tomem „Miasto we łzach”. W podobnym nastroju utrzymany był także jego drugi zbiorek „Sama miłość” (1923), gdzie znalazły się liryki o rewolucji, przedstawiające wizje „nowego wspaniałego świata”.

       Następne jego tomiki – „Na falach radiotelegrafu” (1925), „Słowik śpiewa marnie” (1926) i „Gołąb pocztowy” (1929) – reprezentują kierunek zwany poetyzmem, którego Seifert, obok Vitézslava Nezvala, był głównym przedstawicielem w literaturze czeskiej. Nurt ten wyrażał fascynację rozwojem cywilizacyjnym oraz rytmem wielkiego miasta i był – jak twierdził inny poeta tego czasu, Taige – „sztuką życia i użycia”. Przyjmując postawę epikurejską, Seifert traktował wiersz jako grę i zabawę. „Sztuka jest martwa, świat i bez niej żyje!” – wyznawał w jednym z wierszy. W 1929 r. podpisał list siedmiu pisarzy przeciw polityce partii komunistycznej, za co został z niej wykluczony. Wkrótce też wydał manifest, w którym krytykował stalinowski kurs bolszewików, po czym zgłosił akces do partii socjaldemokratycznej. Z czasem stał się zwolennikiem prezydenta Czechosłowacji, Tomasza Garrigue Masaryka, po śmierci którego w 1937 r. wydał elegię „Osiem dni”. W tym czasie pracował głównie jako dziennikarz, udzielając się przede wszystkim w pismach „Nova Scena” i „Narodni práce”.

       Lata 30. przynoszą zasadniczy zwrot w twórczości poety, która zaczyna się wyróżniać śpiewną melodyjnością, klasyczną strofą, refleksyjnym liryzmem, a jej głównym motywem staje się heraklitejska zaduma nad upływającym czasem, który twórca usiłuje zatrzymać w pełnych tęsknoty obrazach z dzieciństwa i wspomnieniach przeżyć miłosnycb. Do tego śpiewno-klasycznego nurtu w twórczości Seiferta należą m.in. tomiki: „Jabłko z podołka” (1933), „Ręce Wenus” (1936), „Żegnaj, wiosno” (1937), „Poszedł w świat ubogi malarz” (1949), „Pieśń o Wiktorce” (1950), „Mozart w Pradze” (1951), „Petrin” (1951), „Mama” (1954), „Chłopiec i gwiazdy” (1956). Ten rodzaj poezji czeski liryk uprawiał zarówno przed II wojną światową, jak i po jej zakończeniu, natomiast w latach wojny w jego utworach pojawiła się tematyka narodowa i patriotyczna, jak w zbiorach: „Ubrana w światło (1940), „Wachlarz Bożeny Niemcowej” (1940), „Kamienny most” (1941) i „Hełm ziemi” (1945). Kiedy po lutym 1948 r. Czechosłowacja stała się krajem komunistycznym, poeta nie włączył się w budowanie „nowego wspaniałego swiata”, którego nadejście kiedyś zapowiadał, ale pisał o pięknie, miłości, dzieciństwie, a w licznych wierszach poświęconych Pradze próbował stworzyć „nową mitologię” tego miasta.

       W 1956 r. podczas II Zjazdu Pisarzy Czechosłowacji wystąpił z otwartą krytyką „polityki kulturalnej” partii w okresie „błędów i wypaczeń”. Wkrótce też zachorował cięźko na serce i na kilka lat zamilkł. Jego poetycki powrót w 1965 r. tomem „Koncert na wyspie” stanowił dla wielu poważne zaskoczenie. Seifert porzucił bowiem swój śpiewny klasycyzm na rzecz niepoetyckiego pozornie dyskursu, którego głównym motywem jest zbliżająca się śmierć. W mrocznym nastroju utrzymane są także kolejne jego tomiki: „Kometa Halleya” (1967), „Odlewanie dzwonów” (1967), „Pomnik moru” (1971), „Parasol z Piccadilly” (1979), „Być poetą” (1983). Poeta wydał również książkę wspomnieniową „Wszystkie skarby świata” (1981). W połowie lat 60-tych Seifert zaangażował się w przemiany społeczno-polityczne w Czechosłowacji. Po inwazji wojsk Układu Warszawskiego, w 1969 r. został wybrany przewodniczącym Związku Pisarzy Czechosłowacji. Władze pozbawiły go tej funkcji po roku, gdy zaprotestował przeciw zaostrzeniu cenzury. W czasach tzw. „normalizacji” był w CSRR traktowany niemal jako dysydent. Jego utwory, znajdujące się na indeksie władz, rozpowszechniano w samizdacie. Z twórczością Seiferta czytelnik na Zachodzie mógł się zaznajomić dopiero po 1977 r., kiedy to wyszły pierwsze przekłady jego utworów na język angielski, choć jak stwierdził czeski poeta i tłumacz Miroslav Holub: „muzykalność i gra słów w tych wierszach czynią je praktycznie nieprzetłumaczalnymi na język angielski”.

       W I984 r. Jaroslav Seifert jako pierwszy czeski pisarz wyróżniony został literacką Nagrodą Nobla za twórczość „przenikniętą zmysłowością, otwartością i bogactwem kreatywnej fantazji, która daje obraz ludzkiej niezłomności i wielostronności”. Z powodu choroby serca twórca nie mógł odebrać nagrody osobiście, uczyniła to jego córka Jana. Władze komunistyczne Czechosłowacji przyjęły werdykt Komitetu Noblowskiego z zakłopotaniem. „Rude pravo” napisało: „W tych dniach pojawiły się na Zachodzie próby wykorzystania naszego wybitnego poety dla oszczerczych ataków na jego ojczyznę. Próby wykorzystania jego nazwiska, w psychologicznej wojnie przeciwko krajom socjalizmu. Są to próby cyniczne i niegodne. Poezja Seiferta na zawsze weszła do skarbnicy naszej poezji, a on sam należy do tych poetów, których utwory są najczęściej wydawane”. W swoim referacie noblowskim, który nie był w Czechosłowacji opublikowany, Seifert powiedział m.in.: „Język poezji – to nie tylko możliwość duchowego kontaktu z człowiekiem, to również nasz azyl, miejsce, w którym chronimy się przed niebezpieczeństwem, którego czasami boimy się nawet nazwać”. Jaroslav Seifert zmarł w 1986 r. na zawał serca. Przeżył 85 lat.

Wiersze